Lek przeciwarytmiczny (nukleozyd purynowy, krótkotrwała blokada AV)
Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS: adenozyna wyłącznie w stabilnym, miarowym, monomorficznym częstoskurczu z szerokimi zespołami QRS bez preekscytacji (ERC 2025). Nie stosować w preekscytacji (np. migotanie przedsionków z preekscytacją), w niemiarowym lub polimorficznym częstoskurczu z szerokimi zespołami QRS ani w niestabilności hemodynamicznej – pacjentów niestabilnych leczyć w pierwszej kolejności elektrycznie (kardiowersja synchronizowana).
Przygotowanie: 3 mg/ml (2 ml = 6 mg)
Miarowy częstoskurcz z wąskimi zespołami QRS (SVT) – dorośli
- 6 mg i.v. (szybki bolus, natychmiast przepłukać 20 ml NaCl 0,9 %)[1]gdy manewry wagalne są nieskuteczne · 3 mg/ml (2 ml = 6 mg) · = 2 ml
- 12 mg i.v. (szybki bolus)[1]2. dawka, jeśli nieskuteczna · 3 mg/ml (2 ml = 6 mg) · = 4 ml
- 18 mg i.v. (szybki bolus)[1]rozważyć 3. dawkę · 3 mg/ml (2 ml = 6 mg) · = 6 ml
- Rozpocząć od 3 mg, następnie 6 mg, następnie 9–12 mg (zależnie od produktu) w odstępach 1–2 min; nie przewiduje się dawek jednorazowych > 12 mg. i.v. – schemat według niemieckich ChPL[322]
Dostęp dożylny o dużej średnicy, możliwie blisko serca (dół łokciowy), kranik trójdrożny, rejestrować 12-odprowadzeniowe EKG. Według ERC 2025 tylko wtedy, gdy spoczynkowe EKG nie wykazuje preekscytacji. Schemat zależnie od wytycznych lub produktu (6 → 12 → 18 mg albo 3 → 6 → 9–12 mg) – oba są powszechnie stosowane; dawka 18 mg to stosowanie poza zatwierdzonymi warunkami stosowania (off-label) – według ChPL, np. austriackiego produktu adenozyny, po 12 mg nie podaje się kolejnej dawki; przed podaniem 18 mg rozważyć indywidualną tolerancję lub działania niepożądane (ERC 2025).
Częstoskurcz nadkomorowy – dzieci
- 0,1–0,2 mg/kg i.v./i.o. (szybki bolus, natychmiast przepłukać)[2]maks. 6 mg · 1. dawka · 3 mg/ml (2 ml = 6 mg)
- 0,3 mg/kg i.v./i.o. (szybki bolus)[2]maks. 12 mg · 2. dawka najwcześniej po 1 min · 3 mg/ml (2 ml = 6 mg)
Według austriackiej ChPL produktu adenozyny pierwszy bolus 0,1 mg/kg (maks. 6 mg) – górna granica ERC 0,2 mg/kg to stosowanie poza zatwierdzonymi warunkami stosowania (off-label). Według ERC 2025 możliwe kolejne dawki co 1–2 min, zwiększane o 0,05–0,1 mg/kg, do maks. 0,5 mg/kg w dawce jednorazowej. U małych dzieci w razie potrzeby rozcieńczyć (objętość < 0,5 ml trudno dokładnie nabrać).
| mc. | 0,1–0,2 mg/kg i.v./i.o. (szybki bolus, natychmiast przepłukać) · 3 mg/ml | 0,3 mg/kg i.v./i.o. (szybki bolus) · 3 mg/ml |
|---|---|---|
| 3 kg | 0,3–0,6 mg 0,1–0,2 ml | 0,9 mg 0,3 ml |
| 5 kg | 0,5–1 mg 0,17–0,33 ml | 1,5 mg 0,5 ml |
| 10 kg | 1–2 mg 0,33–0,67 ml | 3 mg 1 ml |
| 15 kg | 1,5–3 mg 0,5–1 ml | 4,5 mg 1,5 ml |
| 20 kg | 2–4 mg 0,67–1,33 ml | 6 mg 2 ml |
| 25 kg | 2,5–5 mg 0,83–1,67 ml | 7,5 mg 2,5 ml |
| 30 kg | 3–6 mg 1–2 ml | 9 mg 3 ml |
| 40 kg | 4–6 mg 1,33–2 ml max | 12 mg 4 ml |
Przeciwwskazania
- Blok AV II°/III° lub zespół chorego węzła zatokowego bez stymulatora serca
- Migotanie/trzepotanie przedsionków z preekscytacją (WPW) – ryzyko szybkiego przewodzenia
- Astma oskrzelowa lub obturacyjna choroba płuc ze skurczem oskrzeli
- Zespół wydłużonego QT, ciężka hipotensja, niewyrównana niewydolność serca (ChPL)
Uwagi
- Okres półtrwania kilka sekund – skuteczna tylko wtedy, gdy bolus podano szybko i przepłukano dostęp.
- Często przejściowa asystolia/pauzy, zaczerwienienie twarzy (flush), duszność, uczucie ucisku w klatce piersiowej – wcześniej poinformować pacjenta. Defibrylator w gotowości.
- Zmniejszyć dawkę u pacjentów leczonych dipirydamolem, po przeszczepieniu serca i przy podaniu przez wkłucie centralne; teofilina/kofeina osłabiają działanie.
- Znaczenie diagnostyczne – ujawnienie trzepotania przedsionków/częstoskurczu przedsionkowego, jeśli częstoskurcz nie ustępuje.
- Częstoskurcz z szerokimi zespołami QRS – tylko stabilny, miarowy i monomorficzny, bez preekscytacji w spoczynkowym EKG – manewry wagalne i adenozyna (dawkowanie jak wyżej) możliwe przed prokainamidem/amiodaronem, także bez pewnego rozpoznania (ERC 2025, algorytm postępowania w częstoskurczu i tabela 6). Nie w preekscytacji ani w niemiarowym lub polimorficznym częstoskurczu z szerokimi zespołami QRS; niestabilny → kardiowersja synchronizowana; w razie wątpliwości leczyć jak VT.
